يحيى السهروردي ( شيخ اشراق )
مقدمهء مصحح 45
مجموعه مصنفات شيخ اشراق
3 - الواح عمادى : در مقدّمه سهروردى علّت تأليف اين رساله را در معرفت مبدأ و معاد بر رأى « حكماى الهيّات » بيان داشته به بحثى دقيق دربارهء الفاظ مىپردازد . لوح اوّل دربارهء تناهى اجسام و آسمان و عالم است و دورهاى موجز از طبيعيّات قديم را در بردارد . لوح دوّم مربوط به نفس و قواى آن است كه در آن از نفس ناطقه مفصّل سخن رفته با توسّل به آيات متعدّد قرآنى مخصوصا آنچه دربارهء حضرت مسيح ( ع ) آمده است . از گفتار امامان و اولياء تصوّف نيز نقل شده است . پس از احصاى قواى ظاهرى و باطنى نفس بار دگر جسمانية الحدوث بودن نفس تأييد شده و در عين حال نفس ناطقه نورى از انوار الهى خوانده شده است . لوح سوّم مفصلا از واجب الوجود ، اثبات آن و صفات و افعال آن و حدوث و حركت بحث كرده و بار دگر به تأويل تعداد زيادى از آيات قرآنى مىپردازد . لوح چهارم در واقع تأويلى است حكمى از آيات قرآنى دربارهء قضاء و قدر و نفس و معاد آن كه در آن برخى از مهمترين اصول علم النفس اشراقى توأم با تفسير دقيق كلام الهى بيان شده است . در پايان سهروردى « بزرگان ملوك پارسيان » را موحّد خوانده به تعبيرى عرفانى از داستان فريدون و ضحّاك و كيخسرو و افراسياب مىپردازد و باز از « كيان خرّه » صحبت مىكند و از طريق تأويل اين حكايات و شرحى را كه از نفس ناطقه بعنوان خليفهء خداوند در زمين مبتنى بر نص قرآنى داده است مرتبط مىسازد . پايان « الواح عمادى » يكى از صفحات درخشان آثار سهروردى است كه در آن داستانهاى ايران باستان و حكمت و عرفان قديم در لواى معنى باطنى قرآن